خبر
1 سال پیش
نجات زندگی با ذخایر ژنتیکی و سلولهای بنیادی
ایسنا/اصفهان ذخیرهسازی سلولهای بنیادی و ذخایر ژنتیکی، گامی نوین در حفظ گونههای در حال انقراض و درمان بیماریهای صعبالعلاج است.
ذخایر زیستی و ژنتیکی، میراث گرانبهایی از طبیعت هستند که قرنها در دامن زمین تکامل یافتهاند. این منابع نهتنها ضامن پایداری زیستبومها و امنیت غذایی ما هستند، بلکه پایه و اساس بسیاری از دستاوردهای علمی، دارویی و بیوتکنولوژیک را نیز تشکیل میدهند. گیاهان دارویی که بیماریها را درمان میکنند، نژادهای مقاوم دام و طیور که امنیت غذایی را تقویت میکنند، میکروارگانیسمهایی که در صنایع تخمیری و داروسازی نقش کلیدی دارند، همگی بخشی از این ثروت عظیماند.
در دنیای امروز، با افزایش تغییرات اقلیمی، تخریب زیستگاهها و انقراض گونهها، حفظ این ذخایر بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. در ایران، بهعنوان یکی از غنیترین کشورهای جهان از نظر تنوع زیستی، مسئولیت ما در حفاظت از این گنجینه طبیعی دوچندان است. ثبت، شناسایی، ذخیرهسازی و بهرهبرداری پایدار از این منابع، نیازمند همکاری بینالمللی، حمایتهای قانونی و مشارکت علمی گسترده است.
روز ملی ذخایر زیستی و ژنتیکی فرصتی است تا اهمیت این منابع را یادآور شویم، تلاشهای علمی در این زمینه را ارج نهیم و به سمت برنامهریزیهای راهبردی برای حفاظت و بهرهبرداری هوشمندانه از آنها گام برداریم. این روز، یادآور این حقیقت است که سرمایههای ژنتیکی نهفقط برای امروز، بلکه برای آیندگان نیز حیاتیاند. اگر امروز هوشمندانه عمل نکنیم، فردا ممکن است بسیاری از این گونههای ارزشمند را برای همیشه از دست دهیم.
حفظ ذخایر ژنتیکی، فرایندی هزینهبر است
محمدحسین نصراصفهانی، رئیس پژوهشکده زیست فناوری و بنیانگذار مرکز باروری و ناباروری اصفهان به ایسنا میگوید: پژوهشکدههای سلولهای بنیادی، تولیدمثل و زیستفناوری، هر یک در حوزه تخصصی خود، نقش مهمی در توسعه علم زیستی و پزشکی دارند.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین دستاوردهای پژوهشکده زیستفناوری رویان اصفهان که وابسته به جهاد دانشگاهی است، موفقیت در شبیهسازی حیوانات بوده که در سطح ملی و بینالمللی بازتاب گستردهای داشته است، میافزاید: این فناوری، علاوه بر پیشرفتهای علمی، ظرفیت بالایی برای حفظ گونههای در حال انقراض دارد.
رئیس پژوهشکده زیست فناوری اصفهان ادامه میدهد: ما توانستهایم با ذخیرهسازی سلولهای حیوانات در حال انقراض، گامی مهم در حفظ تنوع زیستی ایران برداریم. نمونهای از این کار، ذخیرهسازی سلولهای قوچ قمیشلو است. در این روش، حتی از یک نمونه کوچک مانند چند سلول مو یا تکهای از پوست، میتوان سلولها را تکثیر کرده، در دمای حدود ۱۹۶- درجه سانتیگراد فریز و در آینده برای شبیهسازی استفاده کرد.
نصراصفهانی با بیان اینکه یکی از مهمترین کاربردهای این فناوری، امکان حفظ و حتی بازسازی یوز ایرانی است، اظهار میکند: اگر یک یوز، به هر دلیلی اعم از کهولت سن، تصادف یا مشکلات هنگام تولد از بین برود، سلولهای آن میتوانند ذخیره شده و در آینده برای تحقیقات و شبیهسازی به کار گرفته شوند. نمونه موفق این فناوری را در شبیهسازی بینگونهای دیدهایم، جایی که توانستیم قوچ را با استفاده از تخمک و رحم گوسفند اهلی بازسازی کنیم، بنابراین این امید وجود دارد که بتوان بسیاری از گونههای در حال انقراض را حفظ کرد و حتی برخی را دوباره به طبیعت بازگرداند.
وی با اشاره به اینکه در ایران، مراکز مختلفی در زمینه ذخایر ژنتیکی فعالیت میکنند، میافزاید: یکی از مهمترین آنها مرکز ذخایر ژنتیک جهاد دانشگاهی است که تلاش کرده بانکی از ردههای گیاهی، جانوری و سایر منابع زیستی ایجاد کند. این مرکز، علاوه بر شناسنامهدار کردن گونههای زیستی، زمینه را برای تحقیقات آینده فراهم میکند و نقش اساسی در مدیریت ذخایر ژنتیکی کشور دارد.
بنیانگذار مرکز باروری و ناباروری اصفهان میگوید: حفظ ذخایر ژنتیکی، فرایندی هزینهبر است. این فرایند شامل شناسایی و نمونهگیری از حیوانات در حال انقراض، فریز کردن سلولها در شرایط خاص و نگهداری طولانیمدت در دمای بسیار پایین است. یکی از چالشهای اساسی، هزینههای بالا برای نگهداری نمونهها است. نگهداری در تانکهای ازت مایع مستلزم شارژ روزانه ازت مایع است که هر تانک میتواند روزانه ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان هزینه داشته باشد. این هزینهها باعث شده که بسیاری از مراکز، علیرغم علاقه و توان علمی، در اجرای این پروژهها با محدودیت مواجه شوند.
نصراصفهانی بیان میکند: تکنولوژی شبیهسازی و ذخیرهسازی ژنتیکی، فرصتی ارزشمند برای حفظ تنوع زیستی ایران فراهم کرده است. با سرمایهگذاری در این حوزه، میتوان حیوانات در حال انقراض را حفظ و حتی احیا کرد، اما برای موفقیت در این مسیر، حمایتهای مالی و توسعه زیرساختها ضروری است. هرچند چالشهای مالی وجود دارد، اما دستاوردهای علمی و زیستمحیطی این حوزه، اهمیت تلاش برای حفظ ذخایر زیستی و ژنتیکی را دوچندان میکند.