پرده آمنیوتیک انسانی افق‌های جدیدی را در جراحی زجاجیه و شبکیه گشوده است

در نشست سالانه انجمن متخصصان شبکیه آمریکا در سال ۲۰۲۵، دکتر استانیسلائو ریزو، سخنران مدعو، مقاله «غشای آمنیوتیک در جراحی زجاجیه و شبکیه: چه زمانی و چگونه» را ارائه داد و تکامل پیوندهای غشای آمنیوتیک انسانی در شبکیه را از آغاز ایده‌ای کمتر از یک دهه پیش تا نقش‌های رو به گسترش آن در مجموعه‌ای از کاربردهای زجاجیه و شبکیه توصیف کرد.

سوراخ‌های مکرر ماکولا منجر به ایده‌ای نوآورانه می‌شود

ایده دکتر ریزو برای استفاده از پیوندهای غشای آمنیوتیک انسانی از چالش مداوم ترمیم‌های ناموفق سوراخ ماکولا ناشی شد. اگرچه گزینه‌های مدیریتی متعددی وجود داشت - از کنسانتره پلاکت اتولوگ گرفته تا پیوند بافت - بسیاری از آنها پیچیده و دو مرحله‌ای بودند. دکتر ریزو گفت: «ما به چیزی نیاز داشتیم که به راحتی قابل تکثیر باشد: استاندارد، در دسترس، اما مهمتر از همه، چیزی که نتایج بینایی بهتری را تضمین کند.»

غشای آمنیوتیک انسانی مزایای متعددی داشت. این ماده غیر ایمونوژنیک بود، نیاز به درمان سرکوب‌کننده سیستم ایمنی را از بین می‌برد و از خطر رد پیوند جلوگیری می‌کرد. همچنین به راحتی در دسترس بود و از زنانی که با رضایت خود سزارین انجام می‌دادند، گرفته می‌شد. بافت‌های آمنیوتیک به صورت نمونه‌های دهیدراته یا منجمد نگهداری می‌شوند:

دهیدراته - نگهداری و نگهداری آسان، اما باید قبل از استفاده دوباره هیدراته شوند.

کرایوپرزرو - حمل و نقل دشوارتر (باید منجمد بماند)، ضخیم‌تر، اما پانچ کردن آن بدون نیاز به هیدراتاسیون مجدد آسان‌تر است.

در حالی که هر دو نوع بافت ذخیره شده برای اکثر اهداف جراحی قابل تعویض هستند (با ارائه زیست‌پذیری سلولی قابل مقایسه و عملکرد آناتومیکی عمومی)، دکتر ریزو توضیح داد که بافت غشای آمنیوتیک منجمد ممکن است چسبندگی بهتری به اپیتلیوم رنگدانه شبکیه داشته باشد، احتمالاً به دلیل حفظ لایه کوریون که در شکل دهیدراته وجود ندارد.1

تکامل تکنیک‌های جراحی

دکتر ریزو اولین جراحی غشای آمنیوتیک انسانی خود را در آوریل 2016 انجام داد. او نتایج خود را در AAO 2018 ارائه داد و اثربخشی استفاده از بافت به عنوان یک درپوش برای ترمیم پارگی‌های شبکیه و سوراخ‌های ماکولای مداوم را توصیف کرد.2 دکتر ریزو گفت: "قالب ریخته شد."

در ابتدا، دکتر ریزو این پیوندها را با قیچی برش می‌داد، اما این کار بافت اضافی را باقی می‌گذاشت که منجر به چین خوردگی‌هایی می‌شد که در ترمیم شبکیه اختلال ایجاد می‌کرد. او خیلی زود برای دقت بیشتر به استفاده از پانچ پوستی روی آورد. علاوه بر این، دکتر ریزو شروع به آزمایش موارد پیچیده‌تری مانند استفاده از غشای آمنیوتیک انسانی برای جداشدگی شبکیه ناشی از سوراخ ماکولا در نزدیک‌بینی کرد. در مطالعه‌ای که شامل بیماران مبتلا به این بیماری بود، دکتر ریزو با استفاده از بافت آمنیوتیک انسانی به میزان ۱۰۰٪ اتصال مجدد شبکیه و ۹۵٪ میزان بسته شدن سوراخ ماکولا دست یافت.۳

دکتر ریزو همچنین قرار دادن بافت آمنیوتیک به صورت اپی‌رتینال در مقابل زیر شبکیه را مقایسه کرد. دکتر ریزو گفت: "البته اپی‌رتینال [آسان‌تر] است." با این حال، یک بررسی سیستماتیک و متاآنالیز، میزان بسته شدن بالاتر (۹۹٪ در مقابل ۷۳٪) و میزان پایین‌تر جابجایی یا انقباض پیوند (۳٪ در مقابل ۲۶٪) را با قرار دادن زیر شبکیه در مقابل قرار دادن اپی‌رتینال نشان داد.۴

چه چیزی در افق است؟

در سال‌های اخیر، یکی از تمرکزهای کلیدی دکتر ریزو، استفاده از غشای آمنیوتیک انسانی برای ماکولوپاتی دیسک بینایی بوده است. او توضیح داد که در حالی که ویترکتومی پارس پلانا (PPV) به تنهایی می‌تواند بیش از 50٪ از این موارد را برطرف کند، به نظر می‌رسد بافت آمنیوتیک در بسیاری دیگر قادر به بستن کامل سوراخ است و در 82٪ از بیماران ظرف چند ماه، مایع از بین می‌رود.5 با این حال، دکتر ریزو هشدار داد که "شما باید بسیار شجاع باشید تا [غشای آمنیوتیک] را عمیقاً در گودال بینایی قرار دهید."

تحقیقات فعلی دکتر ریزو همچنین بر آتروفی ماکولا در دژنراسیون ماکولا وابسته به سن اگزوداتیو در مرحله نهایی تمرکز دارد. نتایج یک مطالعه شامل 11 بیمار که تحت PPV با غشای آمنیوتیک زیر شبکیه‌ای جاسازی شده با سلول‌های بنیادی اتولوگ قرار گرفتند، از امکان‌پذیری پشتیبانی کرد و احتمال بازسازی گیرنده‌های نوری را با شواهدی از ترمیم جزئی عملکرد و بهبود بینایی نشان داد.6

دکتر ریزو معتقد است که با گسترش کاربردهای بالقوه آن، آینده استفاده از غشای آمنیوتیک انسانی در جراحی زجاجیه-شبکیه روشن است. او گفت: «برای اولین بار، ما اختلال در بافت شبکیه را با یک فرآیند احیاکننده، نه با یک اقدام مخرب، برطرف کرده‌ایم. این امر دریچه‌ای بزرگ برای بسیاری از کاربردهای احتمالی دیگر می‌گشاید.»